مجللترين سينما در خاورميانه در غبار
نگاهي به داشتههاي سختافزاري هنر مشهد
قسمت اول؛ سينما هويزه
مدتي است كه در پي نوشتن يك گزارش سريالي از وضعيت امكانات سختافزاري هنر در مشهد هستيم كه هيچگاه شرايطش مهيا نشد.اكنون با توجه به مخاطب بيشتر سينماها، قبل از اينكه در اين گزارشهاي دنبالهدارمان به وضعيت سالنهاي تئاتر و نگارخانههاي مشهدي بپردازيم، سالنهاي سينماهاي شهرمان را مورد ارزيابي قرار خواهيم داد تا با بررسي به حال، گذشته و آينده اين اماكن هنري، به تمام زواياي آنها نگاهي آسيبشناسانه داشته باشيم.
قسمت اول داشتههاي سختافزاري در هنر مشهد را به قديميترين سينماي شهرمان اختصاص داديم كه از 28 فروردين ماه، عمليات نوسازياش آغاز شده است.
گذشته؛ مجللترين سينما در خاورميانه
در حدود 45سال پيش (چهارم اسفندماه 1345) اداره فرهنگ و هنر خراسان طي نامهاي به شماره 2083، مرحله اول احداث سينمايي بهنام «الماس» را صادر كرد و از همان تاريخ روياهاي وارطان پطروسيان و مهندس ملكن سانطوريان - دو ارمني اهل بيرجند- براي طراحي بزرگترين سينماي ايران آغاز شد. بدين ترتيب زميني به متراژ 2هزار و200 متر به قيمت 420هزار تومان در خيابان دانشگاه (يكي از بهترين مناطق آن زمان مشهد) خريداري شد. گرفتن وامهاي سنگين بانكی، هزينه 5ميليون و 500هزار تومانی احداث سينما را فراهم ساخت تا امكانات صوتي و تصويري اين سينما توسط نمايندگي ايران از آلمان وارد گردد و براي اولين بار در مشهد، 3 دستگاه آپارات -كه مجهز به امكانات نمايش فيلمهاي70 ميليمتري بود- با كليه متعلقات نمايش فيلمهاي سهبعدي، در اين سينما مستقر گردد. اين سينما با زيربناي 6هزار و400متر با نام «دياموند»، يكشنبه 22ارديبهشتماه سال 1347، با قرباني 14گوسفند به نيت چهاره معصوم و اكران فيلم «جايزه بزرگ» افتتاح شد. در آن زمان كه بزرگترين سينماي كشور در پايتخت، هزار و 800 صندلي داشت، «دياموند» صاحب سالنی با 2هزار صندلي بود و در مطبوعات آن زمان عناويني چون بزرگترين و مجللترين سينما در خاورميانه را از آن خود كرد.
پطروسيان و سانطوريان با در اختيار گرفتن امتياز نمايش فيلمهاي كمپاني چند كشور بزرگ دنيا و در اولويت قراردادن نمايش فيلمهاي70ميلیمتري با صداي استريوفونيك ششباندي، موفق شدند برجستهترين آثار سينمايي جهان چون «اسپارتاكوس»، «دهفرمان»، «لورنس عربستان»، «بربادرفته»، «جنگ و صلح»، «آناكارنينا»، «دور از اجتماع خشمگين» را در اين سينما به نمايش درآورند. از آنجا كه تعدادي از اين فيلمها در سالهای گذشته به طريق 35ميليمتري در سينماهاي مشهد نمايش داده شده بود، نمايش مجدد به طريقه 70ميليمتري براي اولين بار در مشهد، بسياري را به سينماي جديد كشانيد. درحالي كه در آن زمان نرخ بليت سينماهاي ديگر مشهد، حداكثر20ريال تعيين شده بود، سينما «دياموند» ابتدا با بليت 30ريالي شروع به كار كرد و سپس براي نمايش فيلمهاي 3ساعته، از طرف شهرداري مشهد مجوز 10ريال اضافهبها به آن داده شد و در ادامه نرخ بليت 40ريالي براي كليه فيلمهايي كه در اين سينما به نمايش در آمد، تثبيت گرديد.
تا آن زمان بهغير از «دياموند»، هيچ يك از سينماهاي كشور لژ اختصاصي نداشتند. دیاموند تنها سينمايي بود كه در دو طرف ورودي به آپاراتخانه دو سالن -كاملا مجزا از بالكن سينما- با ظرفيت 100صندلي داير كرده بود. در طبقه دوم اين سينما براي استفاده عموم كافه تريايي در نظر گرفته شده بود كه در آن اختصاصي از جنب در خروجي سينما باز ميشد. درهاي متعدد خروجي اين سينما داراي استانداردي بالاتر از حد معمول بود و عرض پرده اين سينما 35 متر عرض داشت كه در كشور بيسابقه بود. نكته جالب توجه نمايش فيلم «حباب» به طريقه سهبعدي براي اولين بار در اين سينما همراه با عينك مخصوص، مشهديها را با شيوه ديگري از نمايش فيلم آشنا كرد.
سينما «دياموند»، همانطور كه در آگهي افتتاحيهاش عنوان كرده بود، بهعنوان يك سينماي نمونه در سطح كشور مطرح شد و پايهگذار حركتي نو در زمينه احداث سينما در مشهد گرديد. بعد از انقلاب، سينما «دياموند» در سال 59 مصادره شد و با نام «هويزه» به كار خود ادامه داد. اين سينما كه ابتدا توسط بنياد مستضعفان اداره ميشد، در شهريور سال 69، به حوزه هنري سازمان تبليغات اسلامي سپرده شد و اين نهاد بعد از مدتي دست به ايجاد تغييراتي زد و در سوم آبانماه 74 سينما هويزه را به مجتمع سينمايي تبديل كرد.
حال؛ مخروبهاي به شكل سينما
متاسفانه بعد از انقلاب آنچنان كه شايسته قديميترين سينماي شهرمان بود، به وضعيت «هويزه» رسيدگي نشد. هويزه 2هزار صندلي، به سالني با ظرفيت هزار و 48صندلي درآمد و مابقي صندليها به سينما نسترن رسيد و لقب سينماي درجه دو را گرفت. «نسترن» با ظرفيت 517 صندلي با فيلم «روز فرشته» افتتاح شد و هيچگاه مانند قل ديگرش، «ياسمن» نتوانست در اكران بهموقع فيلمهاي درجه يك سهيم باشد. «ياسمن» هم كه در زماني كافهتريای شيك سينما هويزه بود، به يك سينمای بسيار نازل تبديل شد كه بيشتر بهدرد همايشهاي كوچك و نشستهاي نقد و بررسي ميخورد. اين سالن شماره دو هويزه با 148صندلي، با اكران فيلم «بادكنك سفيد» فعاليت خود را آغاز كرد و هيچگاه هم فيلمهايش نتوانست با استقبال مواجه شود. تبديل شدن سينما هويزه به مجتمع سينمايي با چند سالن كوچك، ابهت يك سينماي شيك با معماري زيبا را از بين برد.
آنان كه اهل ورق زدن روزنامههاي كاهي و رنگ و رو رفته چند دهه گذشته هستند، ميدانند كه سردر زيباي هويزه هميشه به عنوان يك الگوي زيبا و جذاب معماري به شمار ميآمده كه متاسفانه در زمان 3 سالنه شدن سينما، ساختار آن تغيير كرد و به شكلی نازل درآمد. بهطور مثال سنگهاي مرمري كه در سردر سينما استفاده شده، هيچ سنخيتي با نوع سنگي كه طراحان اوليه سينما -كه طراحی و معماري راهآهن مشهد را هم برعهده داشتهاند- ندارد و ناهمگوني نازيبايي را بهوجود آورده است. از طرفي يكطرفهشدن خيابان دانشگاه در چند سال گذشته و تبديل آن به يك خيابان فرعي، به تضعيف اين سينماي پرتماشاگر افزود؛ هرچند که مغازههاي بيشمار این خیابان، بر میزان رفت و آمد افزوده و از طرفي ترافيك، مشكل نبود پاركينگ را دوچندان كرده است.
هر سينما هرچقدر تماشاگر داشته باشد، درآمدش هم همانقدر بيشتر است و هر چقدر بيشتر فعاليت كند و درآمد كسب نمايد، بايد بيشتر مورد رسيدگي قرار گيرد كه اين مهم هيچگاه در سينماهاي مشهد انجام نميگيرد. يعني بخشي از درآمد سينماها به مخارج نوسازي و ساماندهي ظاهري و باطني آن تعلق نميگيرد.
مردمی که زمانی از نشستن بر روي صندليهاي سینما هویزه و تماشاي فيلمهاي ماندگار لذت ميبردند، اكنون نه از نشستن بر روي صندليهاي شكسته و كهنه آن لذت ميبرند و نه از تصوير و صداي سطح پايين آن. متاسفانه تا يك سال پيش، قبل از خريداري سيستم صداي 90ميليون توماني براي اين سينما، صداي چيپس خوردن و تخمه شكستن تماشاگران خيلي بيشتر از صداي نارساي فيلمها بود. از طرفي ديگر با جمع كردن كافهتريا، مردم مجبور بودند كه در سالنها خوراكيهايشان را ميل كنند و طبعا همانجا هم آشغال خود را بيندازند كه معمولا در نوبتهاي شلوغ سينما نظافت درستي در سالنهاي سينما - بهخصوص سالن اصلي – مشاهده نميشد.
اين سينما كه زماني با اين تيتر «سينمايي كه بر افتخارات شهر مشهد خواهد افزود، بهزودي افتتاح خواهد شد» در روزنامهها مطرح ميشد، بايد يك بار ديگر بسته شود و با نوسازي و بهسازي، يك بار ديگر افتتاح شود. يك افتتاح باشكوه كه باز هم خاطرات قديميها و عشق به سينماهاي مشهدي را يك بار ديگر زنده كند.
آينده؛5 سالن با صداي دالبي
صوت و تصوير نامطلوب، صندلیهای شكسته و مشكلات فراوان در سیستمهای سرمایشی و گرمایشی، بهعلاوه مستهلك شدن تمام امكانات سينما، بخشي از مشكلات سینما هویزه بهشمار ميآيد كه انگيزه لازم را براي نوسازي اساسي اين سينما -كه زماني از زیباترین و بزرگترین سینماهاي خاور میانه بوده و از تمام امكانات سینمایی روز دنیا برخوردار بوده است- براي باني آن، حوزه هنري بهوجود آورد.
رئيس اين نهاد در خراسان رضوي بر اين نظر است كه خرج كردن در اين سينما به مثابه آفتابه خرج لحیم کردن است. او يك سال پيش وقتي بالاخره مجتمع سينمايي هويزه را بعد از چند بار دست به دست شدن با سازمان اقتصادی بنیاد مستضعفان تحويل ميگيرد، پيگيريهايش را با سازمان سینمایی سوره براي نوسازي اساسي آغاز ميكند.
او در اين زمينه ميگويد: «موقعیت جغرافیایی بسیار خوب و خاطرات بيشمار مردم از اين سينماي قديمي سبب شد كه ما «هويزه» را به مكاني ديگر منتقل نكنيم و دستي به اسكلت و ساختار آن نزنيم و هدف فقط يك نوسازي و بهسازي اساسي باشد.
قرار است تمام فضاي داخلي سينما بهطور كامل تغير كندو از نو 5 سالن سينمايي با سيستم جديد صداي دالبي ساخته شود كه هزينه هر دستگاه حداقل بین 440 تا 450 میلیون تومان ميباشد.
به گفته سيد جواد رفايي، اين سينما به بهترین امکانات روز دنیا تجهيز ميشود. او ميگويد: «سیستم بهداشتی و نمای ظاهری تغيير خواهد كرد. سالن اصلي به شیوه استوديو با صندليهاي با كيفيت و پارچههاي مبلي بسيار زيبا طراحي شده كه به راحتي تماشاگر برروي آنها مينشيند و بدون هيچ مزاحمتي فيلمش را تماشا ميكند. ما حدود 300 صندلي را كاهش دادهايم تا عبور تماشاگران در ميان رديفهاي صندليها راحت صورت گيرد. ابعاد پرده نمايش فیلم در سالن اصلی نيزنسبت به قبل، حداقل دوبرابر خواهد شد.»
قائم مقام سازمان سينمايي سوره كشور هم كه براي شروع اين پروژه در سينما «هويزه» حضور داشته، با شهرآرا از تغيرات مدرن دراين سينما سخن ميگويد: « با تفاهمي كه با موسسه سينما شهر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي داريم، قرار است تمام امکانات مجتمع تبدیل به احسن شود، به شكلي كه در هيچ سينماي ديگر ديده نشده باشد. سعي داريم در این سینما بهترین کافیشاپ راکه مورد نیاز شهر مشهد ميباشد- هم به صورت مستقل احداث كنيم و سيستمهاي گرمایشی و سرمایشی آن را نيز تغيير دهيم. همچنين سیستم تصویری همه سالنهاي اين مجتمع دیجیتال میشود كه تاكنون در کمتر سینمایي در ایران ديدهايم.»
او ادامه ميدهد: «در تمام زمینههاي نوسازي اين سينما، کمیسیون ماده 5 تشکیل دادهايم و از نظرات مشاوران آنها در کل برنامه استفاده خواهيم كرد. حتی مشاور آتشسوزی و ایمنی از خود سازمان آتشنشانی مشهد خواهد بود كه مشكلی بهوجود نيايد. سینما «هویزه» بهخاطر معماری بسیار خوبش، در خصوص راههای خروجی مشکلی ندارد. سرویس بهداشتی آن با معیارهای روز بهداشتی ساخته ميشود به شكلي كه بتوان بهراحتي آنها را تميز كرد. همچنين با توجه به اينكه دست به اسكلت آن نخواهيم زد اما هرجا نياز باشد ترمیم ومقاوم سازی خواهيم كرد. براي عبور راحت معلولان و جانبازان و جايگاه آنها در سينما هم برنامههايي داريم كه احتمالا يكي از آنها آسانسور است. نمای جلوی سینما از ديوار به شيشه تبديل خواهد شد تا مردم بتوانند بيرون را ببينند و لذت ببرند. اما براي ايجاد پاركينگ كه مشكل اساسي اين خيابان شلوغ است، نميتوانيم كاري بكنيم. چون احداث پاركينگ نياز به تخريب تمام سينما دارد و در خصوص پرسنل اين مجتمع سينمايي هم بايد بگويم برخی از کارمندان بازنشسته میشوند وبرخی هم بازخرید و يك عدهاي هم از فعاليت در اين مجتمع جدا ميشوند چون در آينده خواهان يك مدیریت جدید براساس معیارها ي مدرن روز هستيم.»
اما نکته جالب توجه در ارائه برنامه هاي اسماعيل فلاح، تحول در اكران همزمان آن در سينماي پايتخت ميباشد: «به نوعي برنامهريزي خواهيم كرد كه برای 5 سالن مجتمع سینمایی هویزه 5 فیلم جدید در حال پخش داشته باشيم. چون تمام سالنها در حد استاندارد خواهند شد و درجه ممتاز خواهند گرفت.«.
سيد جواد رفايي هزينه اين نوسازي را در حدود 3میلیاردتومان بيان ميكند، و ميگويد: «سینما شهر بر مبنای یک سوم از تمام مخارج نوسازی سینما مشارکت میکند و از آنجا که بودجه حوزه هنری از منابع کشوري تامين نميشود و بودجهاش را از استان میگیرد، دو سوم هزينه اين پروژه بايد در داخل استان تامين شود. برطبق توافقي كه با استانداري خراسان رضوي داشتهايم مقرر شد، يک میلیارد تومان به اين پروژه اختصاص دهند كه تاكنون از اين مبلغ فقط 100 میلیون تومان به آن داده شده است.»
در همين رابطه فلاح هم اظهارنظر متفاوتي دارد: «با توجه به اینکه برآورد ما نسبت به گذشته به جهت تغییر ارائه سیستمهای مدرنی که در نظر بگیرند حدود 30يا40 درصد با آنچه در سال گذشته برآورد كردهايم، اختلاف قیمت داردوبا توجه به اینکه حوزههای هنری تحت پوشش استانداری استانها قرار دارند، قرار است رئيس حوزه هنري استان، طرح جدیدي را به جناب استاندار بدهند تا آن يك ميليارد تومان باقيمانده ديگر را هم بتوانيم از منابع مالي استانداري تامين كنيم و به كمك و فعاليت شبانهروزي دوستانمان در موسسه سينما شهر و رسيدن به موقع بودجه توسط استانداري، اين مجتمع را تا آخر سال جهت برگزاري جشنواره فيلم فجر در مشهد افتتاح كنيم. نام اين مجتمع سينمايي هويزه خواهد بود و امكان دارد براي چهار سالن ديگر شمارهگذاري داشته باشيم.»
اين مسئول سينمايي كشور ادامه ميدهد: « سينما «هويزه» با تمام مشكلاتي كه داشته، در ميان تمام 95 سینمايي كه حوزه هنری در سطح كشور دارد، در جذب مخاطب بسيار موفق بوده است به همين دليل نوسازي سينماهايمان را با «هويزه» آغاز كرديم. اين سينما به نام حوزه هنري سند خورده است و هيچگاه به نهاد ديگري سپرده نخواهد شد.»
سيد جواد رفايي با طرح اين پرسش كه کدام يك از سینماهاي مشهد از وضعیت درستی برخوردارند، ميگويد: «مردم وقتي به سينما ميروند كه احساس راحتي خوبي داشته باشند و بتوانند به بهترين شكل فيلمشان را ببينند و گرنه در خانهشان لم ميدهند، تخمه ميشكنند و فيلمشان را از سينماي خانگي هم ميبينند. براي چه به سينما بروند؟ نسل جوان مانند نسل گذشته نیست که بر روی صندلیهای كهنه و شکسته بنشیند و 2ساعت فیلم ببیند. سینما باید زیبا و مرتب باشد و مردم هم همیشه سهم خود را از بازسازی سینمایشان دادهاند.» شايد حركت ساماندهي سينما «هويزه» سبب شود تا سينماداران ديگر مشهدي هم بخشي از درآمد خود را به احترام مردم به اين امر اختصاص دهند. شهرآرا بعد از اتمام نوسازی مجتمع سينمايي «هويزه»، طی گزارشی تمام این اقدامات و وعدهها را مورد ارزیابی و بررسی قرار خواهد داد.
مشهدتئاتر